Premia świąteczna od lat budzi emocje – jedni traktują ją jako miły upominek od firmy, inni jako stały element rocznego wynagrodzenia. Problem w tym, że… w przepisach nie istnieje coś takiego jak „premia świąteczna”. A to oznacza, że o tym, czy ją dostaniemy, czy podlega składkom, a nawet czy podnosi nam świadczenia z ZUS, decyduje nie jej nazwa, lecz zasady określone w firmie oraz przepisy o ubezpieczeniach społecznych.
To właśnie dlatego warto uporządkować najważniejsze fakty – tak, by każdy pracownik wiedział, co tak naprawdę kryje się w grudniowych wypłatach.
Premia świąteczna – miły gest czy składnik wynagrodzenia?
Choć jej nazwa brzmi przyjemnie, prawo traktuje premię świąteczną po prostu jako przychód ze stosunku pracy. Na jej temat nie znajdziemy osobnych przepisów w Kodeksie pracy. O tym, czym jest w danej firmie, decydują:
- regulamin wynagradzania,
- układ zbiorowy,
- umowa o pracę,
- lub… decyzja pracodawcy.
W praktyce oznacza to, że premia świąteczna może mieć charakter regulaminowy lub uznaniowy, a każdy z nich niesie inne konsekwencje podatkowe i składkowe.
Kiedy premia świąteczna jest obowiązkowa, a kiedy uznaniowa?
Jeśli znajduje się w regulaminie wynagradzania lub umowie, a jej warunki są jasno określone, wówczas staje się premią regulaminową. W takim przypadku pracownik nabywa prawo do premii, gdy spełni wymienione kryteria – np. osiągnie określone wyniki, wypracuje pełny rok lub nie otrzyma kar porządkowych.
To ważne, bo premia regulaminowa ma status składowej wynagrodzenia. Oznacza to, że pracodawca nie może jej odmówić, jeśli pracownik spełnia warunki.
Uznaniowa jest wtedy, gdy nie wynika z żadnego dokumentu, a jej wypłata zależy wyłącznie od decyzji pracodawcy. ZUS i przepisy podatkowe traktują ją jednak tak samo jak regulaminową – to w dalszym ciągu przychód pracownika, od którego trzeba odprowadzić składki i podatek, chyba że pochodzi z funduszu socjalnego.
To częste nieporozumienie: „skoro premia jest uznaniowa, to pewnie nie wlicza się do L4”. Niestety – w większości przypadków jest dokładnie odwrotnie.
Składki ZUS a premia świąteczna – kiedy trzeba je zapłacić?
Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, składkom podlegają wszystkie przychody pracownika ze stosunku pracy, o ile nie są wyraźnie zwolnione z oskładkowania. A premia – niezależnie od nazwy – jest właśnie takim przychodem.
Dlatego ZUS pobiera od niej:
- składki emerytalne i rentowe (ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych),
- składkę chorobową,
- składkę wypadkową,
- a także składkę zdrowotną,
- oraz zaliczkę na PIT (ustawa o PIT).
Jedyny wyjątek dotyczy świadczeń wypłacanych z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Jeśli premia świąteczna ma charakter socjalny i zależy od sytuacji życiowej i dochodowej pracownika, wówczas nie nalicza się od niej składek ZUS, a do pewnego limitu może być zwolniona z podatku.
Czy premia świąteczna wlicza się do L4 lub emerytury?
To pytanie pojawia się co roku, zwłaszcza gdy pracownik ma niezdolność do pracy w grudniu lub w kolejnych miesiącach. Odpowiedź wynika wprost z art. 41 ust. 1 ustawy „chorobowej” (ustawa z 25 czerwca 1999 r.):
Do podstawy zasiłku chorobowego wlicza się wszystkie składniki wynagrodzenia, od których odprowadzono składkę chorobową.
A to oznacza:
- premia regulaminowa → tak, wlicza się,
- premia uznaniowa → tak, także wlicza się,
- świadczenie socjalne z ZFŚS → nie wlicza się, bo nie ma składki chorobowej.
ZUS nie patrzy na nazwę premii. Patrzy na to, czy składka chorobowa została pobrana.
Jeśli tak – premia zwiększa średnie wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy użyte do obliczenia L4.
Premia świąteczna a emerytura – czy podnosi przyszłe świadczenie?
Tak, choć nie bezpośrednio i nie spektakularnie. Każda premia, od której odprowadzane są składki emerytalne, zwiększa podstawę wymiaru emerytury (art. 18 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Dla ZUS to po prostu kolejna część wynagrodzenia doliczana do sumy składek za rok.
Można więc powiedzieć, że nawet jednorazowa premia świąteczna „dokłada cegiełkę” do przyszłej emerytury.
Kiedy premia nie wpływa na L4 i emeryturę?
Dzieje się tak wtedy, gdy:
- wypłacana jest z funduszu socjalnego,
- ma charakter zapomogi lub świadczenia socjalnego,
- zależy od sytuacji materialnej, a nie od wyników pracy,
- i jest objęta zwolnieniem składkowym.
W takiej sytuacji nie ma składek → nie ma wpływu ani na zasiłek chorobowy, ani na emeryturę.
Przykład z praktyki – prosto i jasno
Wyobraźmy sobie dwie osoby pracujące w tej samej firmie.
Anna ma w regulaminie zapisane, że otrzymuje premię świąteczną równą 10% rocznego wynagrodzenia – pod warunkiem, że nie miała nieusprawiedliwionych nieobecności. To premia regulaminowa, obowiązkowa dla pracodawcy, składkowa i podatkowa.
➡ Jeśli Anna zachoruje w styczniu i pójdzie na L4, jej premia powiększy podstawę zasiłku.
Marek dostaje jednorazową premię uznaniową, bo jego dział miał świetne wyniki. Nie ma o niej mowy w regulaminie.
➡ To nadal przychód pracowniczy, więc także trafia do podstawy L4.
Magda otrzymuje świadczenie z ZFŚS – 800 zł przyznane według kryterium dochodowego.
➡ Nie ma składek, więc w jej przypadku premia nie podniesie ani zasiłku, ani przyszłej emerytury.
Premia świąteczna: bonus, motywacja i… element ubezpieczeń społecznych
Choć dla wielu z nas premia świąteczna kojarzy się z firmową tradycją, dla ZUS jest zwykle jednym z wielu składników wynagrodzenia. Dlatego warto znać zasady, które decydują o tym, czy premia:
- jest obowiązkowa,
- podlega składkom,
- zwiększy świadczenie z L4,
- oraz wpłynie na emeryturę.
Najważniejsza zasada brzmi: o wszystkim decyduje nie nazwa premii, ale to, czy pobrano od niej składki.
Jeśli tak – staje się elementem wynagrodzenia i podnosi nasze świadczenia.
Jeśli nie – traktowana jest jak świadczenie socjalne.
To zaskakująco prosta reguła, która rozwiewa większość świątecznych wątpliwości.
