Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy wzmacniającej kompetencje Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). Nowe przepisy mają zwiększyć skuteczność walki z tzw. „śmieciowym zatrudnieniem” oraz zapewnić realne egzekwowanie prawa pracy. Reforma realizuje także zobowiązania Polski wynikające z Krajowy Plan Odbudowy. Teraz projektem zajmie się Sejm.
Koniec z pozornymi umowami?
Obowiązujące przepisy jasno wskazują, że jeśli praca wykonywana jest osobiście, w określonym miejscu i czasie, pod kierownictwem pracodawcy i za wynagrodzeniem – mamy do czynienia ze stosunkiem pracy. W takiej sytuacji nie można zastępować umowy o pracę umowami cywilnoprawnymi ani kontraktami B2B.
Tymczasem, według danych GUS, na koniec II kwartału 2025 roku blisko 1,5 mln osób w Polsce pracowało wyłącznie na zleceniu i umowach pokrewnych – najwięcej od momentu rozpoczęcia publikacji tych statystyk. Skala zjawiska stała się jednym z kluczowych argumentów za reformą.
Najważniejsze zmiany w projekcie
Projekt przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zakłada szereg istotnych rozwiązań:
1. Administracyjna zamiana umowy
PIP zyska uprawnienie do wydania decyzji administracyjnej przekształcającej pozorne umowy cywilnoprawne oraz kontrakty B2B w umowę o pracę.
2. Szybka ścieżka odwoławcza
Pracodawca będzie mógł odwołać się od decyzji inspektora w terminie 30 dni do sądu pracy. Sprawa ma być rozpatrzona w przyspieszonym trybie – w ciągu 30 dni.
3. Ochrona pracownika w trakcie sporu
Sąd pracy będzie mógł zastosować zabezpieczenie, dzięki któremu – do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia – umowa będzie traktowana jak umowa o pracę i podlegać zasadom prawa pracy (m.in. w zakresie wypowiedzenia).
4. Wymiana danych między instytucjami
Wzmocniona zostanie współpraca między:
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS),
- Krajowa Administracja Skarbowa (KAS),
- Państwową Inspekcją Pracy.
Ułatwi to kontrolę nadużyć oraz umożliwi prowadzenie części kontroli w trybie zdalnym.
5. Wyższe kary
Projekt przewiduje podniesienie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.
Rozwiązania prewencyjne
Reforma nie ogranicza się wyłącznie do sankcji. W projekcie znalazły się również narzędzia zapobiegawcze:
- możliwość wydania przez PIP wiążącego polecenia usunięcia naruszeń już na etapie kontroli,
- wprowadzenie instytucji interpretacji indywidualnej wydawanej przez Głównego Inspektora Pracy na wniosek pracodawcy – w celu wyjaśnienia, czy dany stosunek prawny spełnia przesłanki umowy o pracę.
Ma to zwiększyć pewność prawa i ograniczyć spory jeszcze przed ich powstaniem.
Realizacja kamieni milowych KPO
Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów otwiera drogę do wdrożenia reformy będącej realizacją kamieni milowych A71G i A72G Krajowego Planu Odbudowy. Wzmocnienie instytucji nadzorczych i skuteczniejsze egzekwowanie prawa pracy było jednym z warunków uzyskania środków z unijnego funduszu odbudowy.
Co dalej?
Projekt ustawy trafi teraz do Sejmu. Jeśli parlament przyjmie nowe przepisy, Państwowa Inspekcja Pracy zyska realne narzędzia do walki z nadużyciami na rynku pracy.
Wspólnym mianownikiem proponowanych zmian jest większa ochrona pracownic i pracowników oraz budowanie bardziej stabilnego, przejrzystego rynku pracy. Reforma może stać się jedną z najważniejszych zmian w systemie nadzoru nad prawem pracy w ostatnich latach.
